“Anh ấy đọc tin nhắn rồi mà sao chưa trả lời?”
“Cô ấy nói không có chuyện gì, nhưng hôm nay giọng nói có vẻ khác.”
“Có phải người ấy đang dần chán mình không?”
Một tin nhắn ngắn hơn bình thường, một lần người yêu im lặng hay một thay đổi nhỏ trong cách nói chuyện đôi khi cũng đủ khiến tâm trí bắt đầu dựng lên hàng loạt giả thuyết. Chúng ta đọc lại cuộc trò chuyện, cố tìm ý nghĩa trong từng câu chữ và tưởng tượng những điều có thể đang xảy ra.
Đó là trải nghiệm mà nhiều người thường gọi là overthinking trong tình yêu.
Overthinking trong tình yêu là trạng thái một người liên tục suy nghĩ, phân tích hoặc dự đoán về mối quan hệ nhưng những suy nghĩ ấy không giúp họ tiến gần hơn đến một câu trả lời hay cách giải quyết. Overthinking không phải là một chẩn đoán tâm lý chính thức.
Vậy nếu suy nghĩ mãi không cho chúng ta câu trả lời, tại sao tâm trí vẫn tiếp tục làm điều đó?
Overthinking trong tình yêu là gì?
Trong đời sống hằng ngày, overthinking thường được dùng để mô tả trạng thái một người suy nghĩ quá nhiều và khó dừng lại về một vấn đề.
Nếu bạn muốn tìm hiểu tổng quan về khái niệm này, có thể đọc thêm TẠI ĐÂY
Trong tâm lý học, overthinking không phải một thuật ngữ chẩn đoán tâm lý lâm sàng riêng biệt. Những trải nghiệm gần với nó thường được nghiên cứu bằng các khái niệm cụ thể hơn như suy nghĩ lặp đi lặp lại (rumination) về những điều đã xảy ra, cảm xúc hoặc nguyên nhân của vấn đề; và lo âu (worry) những chuỗi suy nghĩ thường hướng nhiều hơn đến các nguy cơ có thể xảy ra trong tương lai.
Trong tình yêu, bạn có thể liên tục nhớ lại một cuộc trò chuyện để tìm xem mình đã nói gì sai, cố giải mã một tin nhắn để đoán người ấy “thực sự muốn nói gì”, hoặc tưởng tượng hàng loạt khả năng: người ấy đang giận, đang xa cách, đang thích một người khác hay sắp rời bỏ mình.
Nhưng suy nghĩ nhiều chưa chắc đã là overthinking.
Nếu suy nghĩ giúp bạn hiểu vấn đề rõ hơn, đưa ra một quyết định hoặc dẫn đến một hành động phù hợp, nó vẫn đang thực hiện chức năng giải quyết vấn đề.
Overthinking thường khác ở chỗ: Chúng ta tiếp tục suy nghĩ dù không có thêm dữ kiện mới và cũng không tiến gần hơn đến câu trả lời.
Bạn có thể dành một giờ phân tích một tin nhắn dài hai dòng nhưng sau một giờ vẫn không biết thêm điều gì chắc chắn. Thậm chí, càng phân tích, bạn càng tìm thấy nhiều khả năng mới để lo lắng.
Tại sao chúng ta dễ overthinking trong tình yêu?
Các mối quan hệ tình cảm vốn chứa rất nhiều điều chúng ta không thể biết chắc.
Chúng ta không thể đọc chính xác suy nghĩ của người kia. Không thể bảo đảm cảm xúc của họ sẽ luôn giống hôm nay. Cũng không thể loại bỏ hoàn toàn khả năng bị thất vọng hoặc từ chối.
Vì thế, tình yêu thường chứa rất nhiều khoảng trống thông tin.
- Người ấy chưa trả lời tin nhắn.
- Người ấy có vẻ ít nói hơn hôm qua.
- Một cuộc hẹn đột nhiên bị hủy.
Bản thân những sự kiện này chưa cho chúng ta biết nguyên nhân. Nhưng tâm trí con người luôn không thích những khoảng trống như vậy, chúng được hiểu là những mối đe dọa và rất dễ bắt đầu đi tìm lời giải thích.
Có những bất an đến từ cách chúng ta diễn giải sự không chắc chắn
Cùng một tình huống: “Người yêu ba tiếng chưa trả lời.” Một người có thể nghĩ: “Chắc đang bận”. Trong khi người khác lập tức nghĩ: “Có phải người ấy đang tránh mình, hay đang ở bên người khác rồi nên mới không trả lời được?”
Một yếu tố được nghiên cứu trong tâm lý học là sự nhạy cảm với từ chối (Rejection sensitivity): Người có mức nhạy cảm với từ chối cao thường dễ dự đoán khả năng mình bị từ chối và phản ứng mạnh hơn trước những tín hiệu có thể liên quan đến sự từ chối.
Một nghiên cứu tổng hợp 60 nghiên cứu với 16.955 người tham gia cho thấy mức nhạy cảm với từ chối cao có liên quan với mức hài lòng và gần gũi trong quan hệ thấp hơn, đồng thời liên quan với nhiều lo lắng về mối quan hệ, xung đột và ghen tuông hơn. Điều này cho thấy sự nhạy cảm với khả năng bị từ chối có thể là một yếu tố đáng chú ý trong cách chúng ta trải nghiệm quan hệ tình cảm, nhưng không có nghĩa nó là nguyên nhân duy nhất của overthinking.
Gắn bó không an toàn cũng có thể liên quan đến cách một người phản ứng trước những bất an trong quan hệ. Trong một nghiên cứu trên 360 người, mức gắn bó không an toàn có liên quan đến những phản ứng tiêu cực hơn khi xảy ra xung đột với bạn đời.
Tuy nhiên, điều này không có nghĩa rằng hay overthinking trong tình yêu đồng nghĩa với “gắn bó lo âu”. Không thể chỉ dựa vào việc một người thường xuyên suy nghĩ nhiều về mối quan hệ để kết luận họ có một kiểu gắn bó cụ thể.
Nhưng đôi khi sự bất an thực sự đến từ mối quan hệ
Đây là một điểm rất dễ bị bỏ qua khi nói về overthinking.
Đôi khi chúng ta thực sự đang diễn giải quá mức một tín hiệu mơ hồ.
Nhưng cũng có những mối quan hệ mà người kia lúc gần gũi, lúc xa cách; những cam kết thường xuyên thay đổi; một vấn đề được hỏi nhiều lần nhưng không nhận được câu trả lời rõ ràng; hoặc niềm tin từng bị phá vỡ nhưng chưa được xây dựng lại.
Trong những trường hợp như vậy, không nên vội kết luận: “Tất cả chỉ do mình overthinking.”
Sự bất an có thể chủ yếu đến từ cách chúng ta diễn giải tình huống, từ những gì thực sự đang xảy ra trong mối quan hệ, hoặc từ cả hai.
Vì vậy, một câu hỏi quan trọng là: “Mình đang lo lắng vì những gì mình suy đoán, hay đang có những dữ kiện thực sự khiến mình bất an?”
Nếu overthinking không giải quyết được vấn đề, tại sao chúng ta vẫn tiếp tục nghĩ?
Hãy quay lại tình huống: “Người ấy ba tiếng chưa trả lời tin nhắn.” Bạn bắt đầu cảm thấy bất an. Và một phản ứng rất tự nhiên xuất hiện: “Nếu mình hiểu được tại sao, mình sẽ yên tâm.”
- Bạn đọc lại tin nhắn.
- Nhớ lại cuộc trò chuyện hôm qua.
- Xem người ấy có đang online không.
- Nghĩ xem mình có làm gì sai không.
Mỗi lần phân tích đều mang theo hy vọng rằng chỉ cần nghĩ thêm một chút nữa, mình sẽ tìm thấy câu trả lời và cảm thấy chắc chắn hơn.
Nhưng vấn đề là thông tin còn thiếu không nằm trong đầu bạn.
Bạn biết người ấy chưa trả lời trong ba tiếng. Nhưng chỉ từ dữ kiện đó, bạn không thể biết chắc họ đang bận, đang mệt, đang giận hay đang xa cách.
Vì vậy có thể hình thành một vòng lặp:
Không chắc chắn → bất an → suy nghĩ để tìm sự chắc chắn → vẫn không có thêm dữ kiện → vẫn không chắc chắn → tiếp tục suy nghĩ.
Và đây cũng là một trong những nghịch lý của overthinking: Có những lúc chúng ta tiếp tục suy nghĩ không phải vì mình chưa suy nghĩ đủ, mà bởi đang cố dùng suy nghĩ để giải quyết một sự không chắc chắn mà suy nghĩ không thể giải quyết.
Làm sao để bớt overthinking trong tình yêu?
Nếu overthinking được duy trì bởi việc liên tục tìm kiếm sự chắc chắn, giải pháp không đơn giản là ra lệnh cho bản thân: “Đừng nghĩ nữa.” Thay vào đó, chúng ta có thể bắt đầu bằng ba câu hỏi.
1. Điều gì là dữ kiện và điều gì là suy đoán?
Hãy thử tách:
- Điều tôi biết: Người ấy chưa trả lời tin nhắn trong ba tiếng.
- Điều tôi suy đoán: Người ấy đang cố tình tránh mình.
- Điều tôi sợ: Người ấy không còn yêu mình.
Việc phân biệt này không nhằm phủ nhận cảm xúc. Nó chỉ giúp chúng ta nhận ra rằng một suy nghĩ có thể rất thuyết phục nhưng vẫn chưa phải là một dữ kiện.
2. Suy nghĩ thêm có giúp tôi có thông tin mới không?
Đây là một câu hỏi quan trọng.
Nếu tiếp tục suy nghĩ giúp bạn nhớ ra một thông tin cần thiết, cân nhắc các lựa chọn hoặc đưa ra quyết định, suy nghĩ vẫn đang có ích.
Nhưng nếu bạn chỉ đang xem xét đi xem xét lại cùng những dữ kiện mà không thể biết thêm điều gì mới, việc tiếp tục phân tích có thể chỉ đưa bạn trở lại cùng một vòng lặp.
3. Câu hỏi này thực sự cần điều gì?
- Có những câu hỏi cần suy nghĩ.
- Có những câu hỏi cần một cuộc trò chuyện.
- Và cũng có những câu hỏi hiện tại chưa thể có câu trả lời chắc chắn.
Nếu vấn đề nằm ở việc hai người chưa hiểu nhau, tiếp tục phân tích trong đầu không thể thay thế một cuộc trao đổi.
Nếu vấn đề là một điều hiện tại chưa thể biết chắc, nhiệm vụ có thể không phải suy nghĩ cho đến khi tìm được sự chắc chắn tuyệt đối, mà là học cách chịu đựng một mức độ không chắc chắn nhất định.
Mục tiêu vì thế không phải trở thành một người không bao giờ bất an trong tình yêu.
Điều thực tế hơn là nhận ra khi nào suy nghĩ đang giúp mình giải quyết vấn đề và khi nào mình chỉ đang đi vòng quanh cùng một nỗi sợ.
Khi nào người overthinking trong tình yêu cần được trợ giúp tâm lý chuyên nghiệp?
Một vài suy nghĩ lặp lại sau khi cãi nhau, khi mối quan hệ thay đổi hoặc khi đứng trước nguy cơ mất đi một người quan trọng không nhất thiết là bất thường.
Nhưng nếu bạn dành rất nhiều thời gian để phân tích, dự đoán và tìm kiếm sự bảo đảm; nếu những suy nghĩ ấy khiến bạn khó ngủ, khó tập trung, ảnh hưởng đến công việc hoặc khiến bạn liên tục kiểm tra và tìm kiếm sự xác nhận từ người yêu, vấn đề có thể đáng được nhìn sâu hơn.
Lúc này, câu hỏi hữu ích có thể không còn là: “Làm sao để mình ngừng nghĩ?” mà là: “Điều gì đang khiến vòng suy nghĩ này liên tục được kích hoạt và duy trì?”. Và tìm đến một chuyên gia tâm lý lúc này có thể giúp bạn tìm ra và vượt qua vấn đề hiệu quả hơn.
Nếu bạn chưa chắc những suy nghĩ của mình có đang ở mức đáng lưu ý hay không, bạn cũng có thể tham khảo [Test Overthinking miễn phí] của Miền Hải Đăng như một công cụ tự đánh giá ban đầu để tham khảo.
Kết luận
Overthinking trong tình yêu không đơn giản là việc một người “nghĩ quá nhiều”. Điều quan trọng hơn là hiểu điều gì khiến những suy nghĩ ấy bắt đầu và tại sao chúng cứ tiếp tục quay trở lại.
Một mối quan hệ luôn chứa những điều chúng ta không thể biết chắc. Với một số người, sự không chắc chắn này dễ kích hoạt nỗi lo bị từ chối hoặc khiến những tín hiệu mơ hồ được chú ý và phân tích nhiều hơn. Nhưng sự bất an cũng không phải lúc nào chỉ đến từ bản thân người overthinking; đôi khi chính sự thiếu nhất quán, những vấn đề chưa được giải quyết hoặc niềm tin đã bị tổn thương trong mối quan hệ cũng tạo ra những lý do thực sự để lo lắng.
Overthinking có thể trở thành một vòng lặp khi chúng ta cố dùng suy nghĩ để tìm kiếm sự chắc chắn nhưng việc suy nghĩ thêm lại không tạo ra thông tin mới. Càng chưa có câu trả lời, chúng ta càng tiếp tục phân tích; và càng phân tích, chúng ta càng có thể tìm thấy thêm những khả năng để bất an.
Vì vậy, để thoát khỏi vòng lặp này, câu hỏi không chỉ là “Làm sao để mình ngừng nghĩ?” mà cần phân biệt rõ: Điều gì mình thực sự biết? Điều gì mình đang suy đoán? Và vấn đề này cần thêm suy nghĩ, cần một cuộc trao đổi với người kia, hay cần chấp nhận rằng hiện tại chưa thể có một câu trả lời chắc chắn?
Bởi có những lúc điều cần thay đổi là cách chúng ta phản ứng với sự không chắc chắn. Nhưng cũng có những lúc điều cần được nhìn lại chính là mối quan hệ đang khiến chúng ta bất an.
Nếu bạn đang gặp các vấn đề khó khăn tâm lý, bạn có thể đặt lịch với các nhà tâm lý học nhiều kinh nghiệm của Văn phòng tâm lý Miền Hải Đăng TẠI ĐÂY.
Hoặc bạn còn bất kỳ thắc mắc, băn khoăn nào cần giải đáp, đừng ngần ngại nhắn tin cho Miền Hải Đăng qua zalo hoặc messenger nhé!
