Bạn có bao giờ tự hỏi: Tại sao mình rất lý trí trong công việc… nhưng dường như lại luôn mất phương hướng, yêu sai người trong tình yêu?
Như câu chuyện của Toàn – một chuyên gia tài chính xuất sắc. Anh ấy có thể phân tích những con số phức tạp, đưa ra quyết định đầu tư chính xác và kiểm soát rủi ro vô cùng hiệu quả – có được sự tôn trọng của đồng nghiệp trong giới.
Thế nhưng, trong tình cảm, Toàn lại liên tục lặp lại một kịch bản quen thuộc: yêu rất nhanh, rất sâu đậm, tin tưởng và đầu tư rất nhiều vào mối quan hệ, nhưng rồi đều kết thúc trong chia ly. Sau cuộc chia tay thứ năm, Toàn chỉ còn một câu hỏi: “Tại sao mình luôn yêu sai người?”
Trong tâm lý học, trạng thái của Toàn có một cái tên rất chính xác: “Sương mù của sự say đắm” (Haze of Infatuation). Nhà tâm lý học Ty Tashiro, tác giả cuốn The Science of Happily Ever After, chỉ ra rằng trong giai đoạn “sương mù” này, khả năng quan sát chính xác các phẩm chất của đối phương bị suy giảm nghiêm trọng, khiến chúng ta dễ đưa ra những dự đoán sai lầm về hạnh phúc tương lai.
Có thể yêu sai người vì khi yêu, não bạn không còn vận hành như bạn nghĩ
Dopamine – cú lừa của cảm giác hưng phấn
Theo nghiên cứu của Tiến sĩ Helen Fisher, tình yêu mãnh liệt giai đoạn đầu thực chất là một hệ thống động lực trong não bộ, được thúc đẩy bởi nồng độ Dopamine tăng cao. Hệ thống này khiến chúng ta tập trung toàn bộ năng lượng vào một người duy nhất. Khi bắt đầu một mối quan hệ, bộ não không còn hoạt động theo cách bạn vẫn dùng để giải quyết công việc hay ra quyết định lý trí. Thay vào đó, nó bị cuốn vào một trạng thái hưng phấn rất mạnh, giống như khi bạn vừa đạt được một phần thưởng lớn hoặc trải qua một trải nghiệm kích thích cao độ.
Bạn cảm thấy người kia trở nên đặc biệt hơn tất cả, sự hiện diện của họ mang lại cảm giác dễ chịu, thậm chí có chút “gây nghiện”. Bạn mong chờ tin nhắn của họ, nghĩ về họ ngay cả khi đang bận rộn với những việc khác.
Nhưng hệ thống não bộ được thúc đẩy bởi nồng độ Dopamine tăng cao này lại hoạt động độc lập với hệ thống gắn bó dài hạn (vốn dựa trên Oxytocin), giải thích tại sao cảm giác “đúng” lúc mới yêu không đảm bảo cho một sự hòa hợp bền vững.
Và cũng chính vì trạng thái hưng phấn này khiến khả năng đánh giá thực tế của bạn bị mờ đi, và việc lựa chọn yêu sai người là xảy ra thường xuyên hơn bạn nghĩ!
Ảo tưởng tích cực (Positive Illusions): Bạn yêu sai người hay do bạn chỉ yêu phiên bản mình tưởng tượng từ họ?
Trong giai đoạn đầu của tình yêu, do cảm giác hưng phấn của các hormone, chúng ta có xu hướng nhìn đối phương qua một “lớp lọc” rất đặc biệt.
Bạn không chỉ nhìn thấy họ như họ đang là, mà còn vô thức thêm vào đó những kỳ vọng, những suy diễn và cả những mong muốn của chính mình. Những điểm tốt được phóng đại lên, còn những dấu hiệu chưa phù hợp thì dễ bị bỏ qua hoặc hợp lý hóa.
Cùng lúc đó, đối phương cũng đang cố gắng thể hiện phiên bản tốt nhất của họ. Họ lựa chọn cách nói chuyện, cách cư xử, cách thể hiện sao cho dễ tạo thiện cảm nhất. Điều này hoàn toàn tự nhiên, nhưng nó cũng khiến bức tranh bạn nhìn thấy trở nên “đẹp hơn thực tế”.
Vì vậy, rất nhiều người không thực sự yêu một con người cụ thể, mà là yêu một hình ảnh đã được “chỉnh sửa” trong chính nhận thức của mình. Cho nên câu hỏi bạn cần tự suy ngẫm ở đây là: “Bạn đã yêu sai người hay bạn vốn chưa từng yêu con người thật của họ, bạn chỉ yêu phiên bản do chính bạn tưởng tượng ra?
Vì sao người thông minh, tài giỏi vẫn “yêu sai người”?
Vì câu trả lời chưa bao giờ nằm ở trí thông minh.
Trong công việc, bạn có dữ liệu rõ ràng, có thời gian phân tích, có khoảng cách cảm xúc để suy nghĩ. Nhưng trong tình yêu, bạn lại ở rất gần, quá gần, đến mức không còn nhìn thấy toàn cảnh. Bạn không chọn bằng những gì bạn biết, mà thường bị dẫn dắt bởi những gì bạn cảm thấy. Và cảm xúc thì thường chẳng bao giờ chịu nghe theo logic để vận hành.
Ngay cả những người rất giỏi phân tích cũng có thể bỏ qua những dấu hiệu không phù hợp, đơn giản vì họ đang ở trong một trạng thái mà não bộ ưu tiên cảm xúc hơn lý trí.
Người ngoài đôi khi nhìn rõ hơn bạn
Có một sự thật đó là: những người đứng ngoài mối quan hệ thường nhìn thấy những điều bạn không thấy. Bạn bè hoặc gia đình có thể nhận ra sự lệch nhau về giá trị, cách sống hay cách đối xử của bạn và người yêu từ rất sớm. Họ có thể đã cố gắng nói với bạn vô số lần rằng bạn đang “ yêu sai người” nhưng bạn chưa bao giờ tin vào điều đó. Không phải vì họ hiểu tình yêu hơn bạn, mà vì họ không bị dẫn lối bằng cảm xúc.
Trong khi bạn đang cố gắng hiểu, giải thích hoặc hy vọng mọi thứ sẽ tốt hơn ở mối quan hệ, họ chỉ đơn giản là nhìn thấy những gì đang thật sự diễn ra.
Có lẽ bạn không yêu sai người, bạn chỉ cần hiểu chính mình hơn.
Trạng thái “Sương mù” trong tình yêu không biến mất ngay lập tức. Đôi khi phải mất rất lâu, thậm chí sau khi mối quan hệ kết thúc, bạn mới thực sự nhìn rõ mọi thứ.
Nhưng điều quan trọng là bạn có thể học cách nhận ra mình đang ở trong trạng thái đó. Khi hiểu được cách cảm xúc ảnh hưởng đến lựa chọn của mình, bạn sẽ bắt đầu nhìn rõ hơn: không phải ai cũng phù hợp, và không phải cảm xúc nào cũng đáng để tin tuyệt đối.
Bạn sẽ cần nhìn sâu hơn vào những điều mà hầu hết mọi người chưa từng được biết về tình yêu và tự trả lời:
- Điều gì khiến bạn luôn bị thu hút bởi một kiểu người giống nhau, dù kết cục không thay đổi?
- Có cách nào để bạn có thể nhận ra những tín hiệu không phù hợp ngay từ giai đoạn đầu?
- Và quan trọng nhất, làm sao để giữ được sự tỉnh táo khi cảm xúc đang quá “say đắm” ?
Nếu bạn từng luôn yêu rất hết mình nhưng lại thường kết thúc trong thất vọng, có thể vấn đề không nằm ở việc bạn “yêu sai người”, mà nằm ở cách bạn đang lựa chọn tình yêu. Bởi yêu không phải là tránh sai hoàn toàn, mà là bạn cần hiểu mình đủ rõ để không lặp lại cùng một “kiểu sai”.
Nếu bạn hay người thân đang có những vấn đề khó khăn tâm lý, bạn có thể đặt lịch với các nhà tâm lý học nhiều kinh nghiệm của Văn phòng tâm lý Miền Hải Đăng TẠI ĐÂY.
Hoặc bạn còn bất kỳ thắc mắc, băn khoăn nào cần giải đáp, đừng ngần ngại nhắn tin cho Miền Hải Đăng qua zalo hoặc messenger nhé!
