Nhiều người cho rằng hôn nhân lâu năm sẽ dần làm tình yêu trở nên nhạt đi. Sau vài năm sống cùng nhau, những khác biệt nhỏ bắt đầu lộ rõ, sự mới mẻ giảm dần, và cảm giác rung động thuở ban đầu dường như khó giữ lại.
Thế nhưng trên thực tế, vẫn có những cặp đôi sau 20 hay thậm chí 30 năm bên nhau vẫn dành cho nhau sự ngưỡng mộ, trìu mến và gắn kết rất sâu sắc. Điều thú vị là tâm lý học và khoa học thần kinh cho thấy: điều này không hoàn toàn là may mắn.
Một trong những bí mật lớn nhất của các cuộc hôn nhân hạnh phúc lâu dài có thể nằm ở một điều nghe khá nghịch lý: họ vẫn giữ được một mức độ “mù quáng” nhất định trong tình yêu.
Nhưng không phải kiểu mù quáng khiến con người bỏ qua red flags hay chịu đựng tổn thương. Đó là một dạng “ảo tưởng tích cực” – một cơ chế tâm lý đã được nghiên cứu rất nhiều trong khoa học về tình yêu và hôn nhân.
Vì sao có những cặp đôi hôn nhân hàng chục năm vẫn còn cảm giác “say đắm”?
Nhà nhân chủng học nổi tiếng Helen Fisher từng thực hiện nghiên cứu quét não trên những cặp đôi cho biết họ vẫn còn yêu sâu đậm sau trung bình hơn 20 năm hôn nhân. Kết quả cho thấy não bộ của họ vẫn hoạt động mạnh ở các vùng liên quan đến động lực, phần thưởng và sự gắn kết tình cảm tương tự những người mới yêu.
Điều này rất quan trọng vì nó cho thấy: tình yêu lâu dài không chỉ là “thói quen” hay “trách nhiệm”. Ở một số cặp đôi, cảm giác gắn kết và hấp dẫn thực sự vẫn tồn tại theo thời gian. Nhưng tại sao điều đó xảy ra? Một trong những lời giải thích quan trọng nằm ở cách họ nhìn đối phương.
“Ảo tưởng tích cực” là gì?
Trong tâm lý học mối quan hệ, “ảo tưởng tích cực” là xu hướng nhìn người mình yêu theo hướng tích cực hơn thực tế một chút.
Điều này không có nghĩa là bạn không biết người kia có khuyết điểm. Bạn vẫn biết họ có thể nóng tính, hay quên, thiếu tinh tế ở vài thời điểm hoặc đôi khi rất khó chịu. Nhưng thay vì để những điều đó trở thành trung tâm của mối quan hệ, bạn vẫn giữ được khả năng nhìn thấy những phẩm chất tốt đẹp nổi bật hơn của họ.
Nói cách khác, những người hạnh phúc trong tình yêu không phải vì họ tìm được người hoàn hảo. Họ hạnh phúc hơn vì họ duy trì được một “lăng kính tích cực” khi nhìn người đồng hành của mình.
Đây là điều nhiều nghiên cứu hôn nhân đã quan sát được: những cặp đôi bền vững thường có xu hướng đánh giá bạn đời của mình tích cực hơn chính cách người ngoài đánh giá.
Não bộ của chúng ta thực sự cần điều này để duy trì tình yêu
Dưới góc nhìn sinh học, điều này không hoàn toàn ngẫu nhiên.
Khi con người tập trung vào những phẩm chất tích cực của người mình yêu, hệ thống phần thưởng trong não bộ sẽ hoạt động mạnh hơn. Các chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến động lực và cảm giác dễ chịu như dopamine được kích hoạt, giúp duy trì cảm giác gắn kết và hấp dẫn trong mối quan hệ.
Ngược lại, nếu não bộ liên tục tập trung vào thiếu sót, sai lầm và những điều “không vừa ý”, cơ thể sẽ dễ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. Theo thời gian, cảm giác kết nối cảm xúc cũng dần suy giảm.
Điều này lý giải vì sao nhiều cuộc hôn nhân không tan vỡ vì những biến cố lớn, mà vì sự tích tụ kéo dài của việc chỉ còn nhìn thấy khuyết điểm của nhau.
Một điều rất thú vị: cách bạn nhìn người kia có thể ảnh hưởng đến con người họ trở thành
Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất của tâm lý học mối quan hệ là: con người thường có xu hướng dần trở thành phiên bản mà người bạn đời nhìn thấy ở họ.
Nếu một người luôn được nhìn nhận như:
- Một người đáng tin,
- Tử tế,
- Hài hước,
- Có trách nhiệm,
- Hoặc giàu yêu thương,
Họ thường dễ hành xử theo hướng đó hơn. Ngược lại, nếu trong một mối quan hệ, một người liên tục bị nhìn như “ích kỷ”, “vô tâm”, “không bao giờ đủ tốt”, họ cũng dễ dần bị cuốn vào chính vai trò đó. Nói cách khác, cách chúng ta nhìn người mình yêu không chỉ phản ánh mối quan hệ, mà còn âm thầm định hình nó.
Nhưng “mù quáng” trong tình yêu có phải lúc nào cũng tốt?
Không. Đây là điểm rất quan trọng cần phân biệt.
“Ảo tưởng tích cực” lành mạnh không đồng nghĩa với việc phủ nhận hoàn toàn thực tế hay chịu đựng các hành vi gây tổn thương. Một mối quan hệ hạnh phúc lâu dài không được xây dựng bằng việc phớt lờ:
- Bạo lực,
- Thao túng tâm lý,
- Phản bội lặp đi lặp lại,
- Thiếu tôn trọng,
- Hay sự lệch nhau nghiêm trọng về giá trị sống.
Điều mà các nghiên cứu về hôn nhân nhấn mạnh không phải là “hãy nhắm mắt yêu đại”, mà là: trong một mối quan hệ đủ an toàn và phù hợp, khả năng duy trì góc nhìn tích cực về nhau chính là một yếu tố bảo vệ rất mạnh cho tình yêu lâu dài.
Làm sao để duy trì “ảo tưởng tích cực” lành mạnh trong hôn nhân?
Một số điều nhỏ nhưng có giá trị tâm lý rất lớn gồm:
Nhớ lại điều từng khiến bạn ngưỡng mộ người kia
Rất nhiều cặp đôi sau nhiều năm sống cùng nhau chỉ còn nhìn thấy vai trò và trách nhiệm, mà quên mất vì sao mình từng rung động. Việc chủ động quay lại với những phẩm chất từng khiến bạn yêu họ giúp não bộ phục hồi cảm giác kết nối tích cực.
Đừng chỉ phản hồi khi có vấn đề
Nhiều người chỉ nói khi đối phương làm sai, nhưng lại im lặng khi họ làm tốt. Một lời công nhận nhỏ, một sự ghi nhận đúng lúc có thể nuôi dưỡng cảm giác được nhìn thấy và được trân trọng trong hôn nhân.
Giữ các kết nối cảm xúc và thể chất nhỏ hàng ngày
Những cử chỉ rất nhỏ như ôm, chạm tay, nhìn nhau khi trò chuyện hay cùng chia sẻ một khoảnh khắc bình yên đều có tác động thật sự đến cảm giác gắn bó. Sự thân mật lâu dài thường không được xây bằng những điều quá lớn, mà bằng những kết nối nhỏ được lặp lại đều đặn.
Hôn nhân bền vững không phải là tìm được người hoàn hảo
Có lẽ điều đẹp nhất của những cuộc hôn nhân hạnh phúc lâu dài không nằm ở việc họ không nhìn thấy khuyết điểm của nhau. Mà là giữa vô số điều không hoàn hảo của đời sống, họ vẫn chọn tiếp tục nhìn nhau bằng sự thiện cảm, trân trọng và lòng biết ơn.
Trong một thế giới nơi con người ngày càng dễ thất vọng và thay thế nhau rất nhanh, khả năng vẫn giữ được “lăng kính tích cực” với người đồng hành của mình có thể chính là một trong những năng lực tâm lý quan trọng nhất của tình yêu trưởng thành.
Nếu bạn đang gặp các khó khăn về mối quan hệ lứa đôi và hôn nhan, ạn có thể đặt lịch với các nhà tham vấn trị liệu tâm lý nhiều kinh nghiệm về vấn đề hôn nhân và cặp đôi của Văn phòng tâm lý Miền Hải Đăng TẠI ĐÂY.
Hoặc bạn còn bất kỳ thắc mắc, băn khoăn nào cần giải đáp, đừng ngần ngại nhắn tin cho Miền Hải Đăng qua zalo hoặc messenger nhé!
