Nhiều người nghĩ rằng tham vấn tâm lý chỉ là một cuộc trò chuyện, nên gặp ở quán cà phê, sảnh chờ, thư viện hay một không gian công cộng nào đó cũng không có gì đáng ngại. Miễn là hai bên vẫn ngồi với nhau và nói chuyện được thì ở đâu cũng như nhau.

Nhưng thực tế không phải vậy. Tham vấn tâm lý chuyên nghiệp không chỉ là nói chuyện. Đó là một quá trình làm việc liên quan đến cảm xúc, tổn thương, xung đột nội tâm, các mối quan hệ riêng tư, ký ức đau buồn và nhiều nội dung rất nhạy cảm. Chính vì thế, không gian tham vấn tâm lý không phải chuyện phụ. Nó ảnh hưởng trực tiếp đến cảm giác an toàn, mức độ bảo mật, chất lượng chia sẻ và hiệu quả của toàn bộ quá trình hỗ trợ.

Vì vậy, cả nhà tham vấn tâm lý và thân chủ cần phải cân nhắc rất kỹ các rủi ro khi làm tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại nơi công cộng.

Tham vấn tâm lý chuyên nghiệp là gì?

Tham vấn tâm lý chuyên nghiệp là quá trình một người làm việc với nhà chuyên môn để hiểu rõ hơn những khó khăn về cảm xúc, suy nghĩ, hành vi hoặc mối quan hệ của mình, từ đó tìm ra hướng nhìn nhận và cách ứng phó phù hợp hơn.

Khác với một cuộc tâm sự thông thường, tham vấn tâm lý chuyên nghiệp đòi hỏi sự riêng tư, cảm giác an toàn, khả năng tập trung, ranh giới nghề nghiệp rõ ràng, và một không gian đủ ổn định để người tham gia dám mở ra những điều mong manh nhất của mình

Vì vậy, không phải cứ có hai người ngồi nói chuyện với nhau là đã đủ điều kiện để gọi đó là một buổi tham vấn tâm lý đúng nghĩa.

Vì sao không nên làm tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại nơi công cộng?

Không nên làm tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại nơi công cộng vì nơi công cộng làm suy giảm những điều kiện nền tảng nhất của quá trình hỗ trợ tâm lý: bảo mật, an toàn tâm lý, sự tập trung, ranh giới nghề nghiệp và cảm giác được tôn trọng.

Nói đơn giản hơn, nơi công cộng có thể phù hợp cho gặp gỡ, trao đổi thông tin hoặc trò chuyện xã giao, nhưng không phù hợp cho một quá trình tham vấn tâm lý chuyên nghiệp.

Tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại nơi công cộng làm tăng nguy cơ lộ thông tin riêng tư

Đây là lý do quan trọng nhất.

Trong một buổi tham vấn tâm lý, thân chủ có thể nói về mâu thuẫn gia đình, tổn thương thời thơ ấu, bạo lực, sang chấn, vấn đề hôn nhân, mặc cảm cá nhân, suy nghĩ tiêu cực hoặc những điều họ chưa từng kể với ai. Nếu cuộc trò chuyện này diễn ra ở nơi công cộng, nguy cơ lộ thông tin riêng tư luôn hiện hữu.

Rủi ro không chỉ nằm ở việc người khác nghe được toàn bộ câu chuyện. Chỉ cần có khả năng:

• Người ngồi gần nghe được một phần
• Người quen vô tình nhìn thấy
• Người xung quanh nhận ra đây là một buổi làm việc tâm lý
• Hoặc thân chủ cảm thấy mình có thể bị chú ý

thì điều đó đã đủ làm giảm chất lượng chia sẻ đáng kể.

Trong tham vấn tâm lý, cảm giác có thể bị nghe thấy cũng đã là một vấn đề. Bởi khi không còn cảm thấy đủ kín đáo, con người sẽ tự nhiên dè chừng, giữ lại, nói lướt hoặc né những nội dung quan trọng nhất.

Tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại nơi công cộng làm giảm cảm giác an toàn

Muốn nói thật về những điều đau đớn, xấu hổ hay mong manh, con người cần cảm thấy an toàn. Nhưng cảm giác an toàn rất khó hình thành đầy đủ ở một nơi có người ra vào liên tục, tiếng động xung quanh, ánh nhìn của người khác và nhiều yếu tố không kiểm soát được.

Một tổng quan hệ thống của Dimic và cộng sự (2023) cho thấy từ trải nghiệm của người trẻ, quyền riêng tư, tính bảo mật, cảm giác an toàn, quyền lựa chọn và tính tự chủ là những nền tảng quan trọng để hình thành liên minh trị liệu. Điều này cho thấy không gian tham vấn là vô cùng quan trọng. Nếu buổi làm việc diễn ra ở nơi công cộng, nơi thân chủ có thể cảm thấy mình bị nghe thấy hoặc bị chú ý, thì chính những điều kiện nền tảng của tiến trình trị liệu cũng bị suy giảm.

Khi ngồi ở nơi công cộng, thân chủ thường phải vô thức giữ mình trong trạng thái cảnh giác. Họ có thể:

• nói nhỏ hơn
• tránh những chi tiết nhạy cảm
• ngại khóc
• ngại thể hiện cảm xúc mạnh
• ngại nói ra những suy nghĩ thật nhất của mình

Điều đó khiến buổi tham vấn trở nên nông hơn và kém hiệu quả hơn.

Nói cách khác, tham vấn tâm lý tại nơi công cộng buộc thân chủ phải tự bảo vệ mình quá nhiều, trong khi trị liệu lại cần một không gian đủ an toàn để họ có thể tạm hạ bớt phòng vệ.

Tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại nơi công cộng làm giảm hiệu quả tham vấn tâm lý

Một buổi tham vấn tâm lý chất lượng không chỉ cần thiện chí mà còn cần sự tập trung cao độ từ cả hai phía. Nhà tham vấn cần lắng nghe tinh tế, theo dõi mạch suy nghĩ, nhận ra sự ngập ngừng, thay đổi cảm xúc, phản ứng cơ thể và những điểm đứt gãy trong câu chuyện. Thân chủ cũng cần một trạng thái đủ yên để kết nối với chính mình.

Nhưng ở nơi công cộng luôn có rất nhiều yếu tố gây nhiễu:

• tiếng ồn
• nhạc nền
• người qua lại
• tiếng điện thoại
• tiếng phục vụ
• các gián đoạn bất ngờ

Những yếu tố này làm giảm chất lượng hiện diện của cả hai bên. Cuộc trò chuyện có thể vẫn tiếp diễn, nhưng chiều sâu của quá trình tham vấn sẽ bị ảnh hưởng rõ rệt.

Vì vậy, nếu xét trên khía cạnh chuyên môn, tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại nơi công cộng thường làm giảm hiệu quả tham vấn tâm lý.

Tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại nơi công cộng làm mờ ranh giới nghề nghiệp

Không gian làm việc ảnh hưởng rất lớn đến cách một mối quan hệ được hiểu. Khi tham vấn tâm lý diễn ra trong một không gian riêng tư, phù hợp và có cấu trúc rõ ràng, người tham gia dễ cảm nhận đây là một mối quan hệ chuyên nghiệp: có mục tiêu, có giới hạn, có trách nhiệm đạo đức.

Ngược lại, nếu buổi làm việc diễn ra ở quán cà phê hay nơi công cộng, cảm giác rất dễ lệch sang kiểu:

• đang ngồi tâm sự
• đang gặp gỡ cá nhân
• đang tranh thủ nói chuyện
• đang làm một việc không hoàn toàn chính thức

Khi ranh giới nghề nghiệp bị mờ đi, cảm giác an toàn cũng giảm theo. Thân chủ có thể khó cảm nhận đầy đủ sự nghiêm túc và tính bảo vệ của khung tham vấn chuyên nghiệp.

Tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại nơi công cộng có thể khiến thân chủ thấy xấu hổ hoặc bị phơi bày

Không phải ai cũng dễ dàng tìm đến hỗ trợ tâm lý. Nhiều người đã phải vượt qua rất nhiều ngại ngùng, sợ hãi và tự phòng vệ mới đủ can đảm để tham gia tham vấn tâm lý. Trong bối cảnh đó, nếu buổi làm việc lại diễn ra ở nơi công cộng, họ có thể cảm thấy mình đang bị phơi bày trước ánh nhìn của người khác.

Một số người có thể trải nghiệm điều này như:

• mình đang bị lộ ra
• mình khác thường
• mình dễ bị đánh giá
• mình không được bảo vệ đủ
• mình không được giữ phẩm giá trọn vẹn

Đặc biệt với những người có lòng tự trọng mong manh hoặc rất nhạy cảm với đánh giá xã hội, trải nghiệm này có thể làm họ khép lại nhiều hơn thay vì mở lòng hơn.

Tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại nơi công cộng không phù hợp với cảm xúc mạnh hoặc nội dung nhạy cảm

Trong tham vấn tâm lý, không ai biết trước một buổi làm việc sẽ đi đến đâu. Có những buổi tưởng như nhẹ nhàng nhưng lại chạm vào ký ức đau buồn, mất mát, sang chấn, phản bội hoặc những vùng cảm xúc rất sâu.

Khi đó, thân chủ có thể:

• bật khóc
• im lặng kéo dài
• run người
• quá tải cảm xúc
• cảm thấy hoảng loạn hoặc xấu hổ

Một nơi công cộng gần như không bao giờ đủ điều kiện để chứa đựng những khoảnh khắc như vậy một cách an toàn và tử tế. Thân chủ có thể phải cố nén lại chỉ vì xung quanh có người. Điều đó không làm họ mạnh mẽ hơn, mà chỉ khiến họ tiếp tục phải kìm giữ chính mình trong nơi lẽ ra phải giúp họ được an toàn.

Không gian tham vấn tâm lý chuyên nghiệp ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng hỗ trợ

Nhiều người đánh giá thấp vai trò của không gian vì nghĩ rằng điều quan trọng nhất vẫn là chuyên môn của nhà tham vấn. Điều này chỉ đúng một phần.

Chuyên môn rất quan trọng, nhưng chuyên môn không thể tách rời khỏi bối cảnh thực hành. Một buổi tham vấn tâm lý tốt cần một không gian đủ riêng tư, đủ yên tĩnh, đủ ổn định và đủ an toàn để người tham gia có thể thực sự hiện diện.

Một không gian tham vấn phù hợp cần chú trọng:

• bảo vệ sự riêng tư
• giảm kích thích gây nhiễu
• tạo cảm giác được giữ kín
• hỗ trợ sự tập trung
• giữ ranh giới nghề nghiệp rõ ràng

Nói cách khác, không gian không phải phần phụ của tham vấn tâm lý chuyên nghiệp, mà là một phần của chất lượng chuyên môn.

Nếu không có phòng riêng, nên làm gì để tham vấn tâm lý vẫn chuyên nghiệp?

Nếu chưa có điều kiện gặp trực tiếp trong một không gian phù hợp, giải pháp tốt hơn thường là:

• tham vấn online khi thân chủ có không gian riêng
• dời lịch đến khi có bối cảnh phù hợp hơn
• dùng buổi gặp đầu chỉ để trao đổi thông tin cơ bản
• thống nhất rõ giới hạn nếu cuộc gặp chưa đủ điều kiện cho một phiên tham vấn đầy đủ

Điều cần tránh là cố biến một nơi công cộng thành một không gian tham vấn tâm lý chuyên nghiệp chỉ vì tiện lợi.

Kết luận

Không nên làm tham vấn tâm lý chuyên nghiệp tại nơi công cộng vì tham vấn tâm lý cần một không gian đủ an toàn để con người có thể nói thật về những điều sâu kín nhất của mình.

Nơi công cộng có thể tiện, linh hoạt và khiến cuộc gặp trông nhẹ nhàng hơn. Nhưng sự tiện lợi đó thường phải đánh đổi bằng những điều rất quan trọng: sự riêng tư, cảm giác được bảo vệ, chất lượng chuyên môn và niềm tin của thân chủ.

Tham vấn tâm lý chuyên nghiệp không chỉ cần một người biết lắng nghe. Nó còn cần một bối cảnh đúng để sự lắng nghe ấy thực sự có tác dụng. Và trong đa số trường hợp, nơi công cộng không phải là bối cảnh phù hợp cho công việc đó.

Bạn có thể đặt lịch với các nhà trị liệu tâm lý nhiều kinh nghiệm của Văn phòng tâm lý Miền Hải Đăng TẠI ĐÂY.
Hoặc bạn còn bất kỳ thắc mắc, băn khoăn nào cần giải đáp, đừng ngần ngại nhắn tin cho Miền Hải Đăng qua zalo hoặc messenger nhé!