Nhiều người dành nhiều năm, thậm chí cả chục năm, để theo đuổi một công việc mà họ tin là đích đến cuối cùng của sự nghiệp. Họ nỗ lực không ngừng, hy sinh thời gian, sức lực và cả đời sống cá nhân chỉ để chạm tới điều mơ ước. Thế nhưng nghịch lý đau lòng lại xuất hiện với một số người: khi đã có được công việc mơ ước, họ lại không cảm thấy hạnh phúc như kỳ vọng, mà ngược lại là cảm giác hụt hẫng, trống rỗng, mất phương hướng, thậm chí chán nản kéo dài. Đây là một phản ứng tâm lý có cơ sở rất rõ ràng, xảy ra khi con người đạt được điều mình theo đuổi nhưng lại bỏ quên những nhu cầu cốt lõi nhất của bản thân.
1. Bản chất của nghịch lý: khi mục tiêu đã chọn không thuộc về con người thật
Một trong những nguyên nhân sâu xa nhất của cảm giác vỡ mộng trên là những người người này lựa chọn mục tiêu nghề nghiệp dựa trên hình dung về bản thân, thay vì dựa trên nhu cầu tâm lý thật sự.
Nói cách khác, nhiều người không theo đuổi công việc vì nó thực sự phù hợp với mình, mà vì họ tin rằng đó là kiểu công việc đúng, đáng giá hoặc đáng ngưỡng mộ trong mắt xã hội.
Một số nghiên cứu cho thấy con người thường vận hành qua hai tầng suy nghĩ. Một tầng là suy nghĩ logic, có kế hoạch, biết phân tích đúng sai, biết xây dựng lộ trình nghề nghiệp. Tầng còn lại là nơi lưu giữ động lực sâu kín, cảm xúc thật, những gì khiến ta thấy sống động và có ý nghĩa.
Vấn đề nằm ở chỗ: phần lý trí có thể chọn một con đường rất đẹp trên giấy tờ, nhưng lại không hề phản ánh điều trái tim và nội tâm thật sự cần. Vì vậy, có những người khi đã đạt được công việc mà mình từng tin là lý tưởng nhưng vẫn thấy chán nản, rất có thể đó là vì họ đã đạt được thứ mình nghĩ rằng mình muốn, chứ không phải thứ thực sự thỏa mãn với con người thật của mình.
2. Thành công bên ngoài không nuôi dưỡng đời sống bên trong
Rất nhiều công việc mơ ước được xây dựng trên những giá trị mang tính bề ngoài như mức lương cao, danh tiếng, quyền lực, sự công nhận hoặc vẻ hào nhoáng của vị trí đó.
Thoạt nhìn, đây đều là những đích đến rất hấp dẫn. Nhưng theo nghiên cứu, những mục tiêu này thường không đủ sức tạo ra cảm giác thỏa mãn bền vững về mặt tinh thần. Chúng có thể đem lại sự hưng phấn ngắn hạn, cảm giác thành tựu nhất thời, nhưng chưa chắc mang lại niềm hạnh phúc sâu sắc.
Đó là lý do vì sao có những người thành công vượt bậc, làm đúng công việc mà nhiều người ao ước, nhưng bên trong vẫn thấy mệt mỏi, vô nghĩa và kiệt quệ. Họ có thể làm việc hiệu quả, được công nhận, thậm chí được ngưỡng mộ, nhưng những thành tựu ấy vẫn không chạm tới phần sâu nhất trong đời sống tâm lý.
Khi mục tiêu nghề nghiệp chủ yếu nhằm gây ấn tượng với người khác hoặc khẳng định địa vị bản thân, sẽ đến một lúc họ trở nên kiệt sức vì cố gắng duy trì những hình ảnh không thực sự đến từ các giá trị bên trong mình.
3. Ba lỗ hổng tâm lý khiến công việc mơ ước có thể khiến bạn kiệt sức
Theo “Thuyết tự quyết”, sức khỏe tinh thần của con người gắn chặt với ba nhu cầu tâm lý cơ bản: tự chủ, năng lực và kết nối. Khi một công việc, dù đó có là công việc mơ ước, nhưng lại liên tục làm tổn thương ba nhu cầu này, cảm giác chán nản và kiệt sức là điều gần như khó tránh khỏi.
- Mất đi sự tự chủ: Nhiều người bước vào vị trí mơ ước rồi mới nhận ra rằng mình không còn được sống đúng với giá trị cá nhân. Họ phải làm việc theo những khuôn mẫu cứng nhắc, chạy theo KPI, chuẩn mực tổ chức hoặc áp lực duy trì hình ảnh thành công. Lúc này, công việc không còn là nơi thể hiện bản thân mà trở thành nơi con người phải liên tục thích nghi để giữ lấy vị trí. Cảm giác bị điều khiển, bị ràng buộc và không còn quyền quyết định đối với chính cuộc sống nghề nghiệp của mình sẽ làm suy giảm mạnh động lực nội tại.
- Cảm giác thua kém và áp lực hoàn hảo: Một vị trí càng cao thường càng đi kèm kỳ vọng lớn. Nhiều người bước vào công việc trong tâm thế phải luôn xuất sắc, luôn đúng, luôn mạnh mẽ. Chính áp lực ấy dễ khiến họ rơi vào chủ nghĩa hoàn hảo và cảm giác mình không bao giờ đủ tốt. Khi ngày nào cũng sống trong lo âu rằng bản thân sẽ mắc sai lầm, bị đánh giá thấp hoặc không xứng đáng với vị trí hiện tại, con người rất dễ đánh mất cảm giác năng lực. Bề ngoài họ vẫn thành công, nhưng bên trong lại bị bào mòn bởi nghi ngờ bản thân.
- Sự cô lập trong chính môi trường công việc: Một yếu tố thường bị đánh giá thấp là nhu cầu được kết nối chân thành với người khác. Nhiều công việc trong mơ lại đi kèm môi trường cạnh tranh gay gắt, áp lực chính trị nội bộ, các mối quan hệ lạnh lùng hoặc thiếu tin cậy. Khi con người không cảm thấy mình thuộc về một tập thể, không có sự thấu hiểu, nâng đỡ và kết nối thật, công việc sẽ dần mất đi ý nghĩa. Dù vị trí có danh giá đến đâu, một đời sống nghề nghiệp thiếu gắn bó vẫn có thể khiến người ta thấy cô đơn và trống rỗng.
4. Khi bản thân không còn muốn đi tiếp nhưng cũng chưa dám dừng lại
Một trong những trạng thái tâm lý khó chịu nhất sau khi vỡ mộng với công việc mơ ước là rơi vào cái gọi là khủng hoảng hành động.
Đây là giai đoạn con người bị mắc kẹt giữa hai lựa chọn đều đau đớn: tiếp tục thì ngày càng mệt mỏi, nhưng từ bỏ lại thấy tiếc công sức, thời gian và những gì đã đầu tư suốt nhiều năm. Sự giằng co này khiến bạn sống trong trạng thái lấp lửng kéo dài, không thực sự cam kết, nhưng cũng không thể buông ra.
Về mặt tâm lý, đây là tình trạng tiêu hao năng lượng rất mạnh. Căng thẳng kéo dài có thể khiến cơ thể duy trì mức căng thẳng cao, làm suy giảm sức khỏe, rối loạn cảm xúc, giảm chất lượng giấc ngủ và làm tăng nguy cơ xuất hiện các triệu chứng trầm cảm. Bạn không còn đủ nhiệt huyết để dấn thân, nhưng cũng chưa đủ bình thản để bước sang hướng khác.
5. Làm gì khi công việc mơ ước không còn khiến ta hạnh phúc?
Tin tốt là cảm giác hụt hẫng này không phải dấu chấm hết. Trong nhiều trường hợp, nó chính là tín hiệu quan trọng cho thấy bạn cần quay lại kết nối với nội tâm của mình.
- Tự hỏi lại một cách trung thực: Câu hỏi đầu tiên cần đặt ra không phải là “Mình phải cố thêm thế nào?”, mà là: “Tại sao mình không còn hạnh phúc? Sự trung thực với cảm xúc tiêu cực là bước đầu tiên để hiểu được điều gì đang thiếu hụt. Đôi khi, cảm giác chán nản không phải vì bạn yếu đuối, mà vì bạn đã đi quá xa trên một con đường không còn phù hợp với nội tâm của mình.
- Nhờ đến sự hỗ trợ của các nhà chuyên môn: Đây là lúc những người gặp vấn đề này cần đến sự hỗ trợ của các nhà tham vấn tâm lý. Bằng chuyên môn, các nhà tham vấn sẽ hỗ trợ họ nhìn nhận sâu về gốc rễ của vấn đề, thậm chí là đối mặt với những nỗi sợ sâu thẳm trong một môi trường an toàn và thấu cảm, để thân chủ có thể kết nối thực sự với những nhu cầu bên trong và tự đưa ra các quyết định cho mình.
Kết luận
Một công việc thực sự phù hợp không chỉ được đo bằng chức danh, thu nhập hay mức độ ngưỡng mộ từ bên ngoài. Giá trị sâu sắc hơn nằm ở chỗ công việc đó có giúp bạn cảm thấy mình đang sống đúng với bản thân hay không, có cho bạn cơ hội phát huy năng lực thật hay không, và có khiến bạn cảm thấy được kết nối với con người xung quanh hay không.
Nếu bạn đã chạm tới công việc mơ ước nhưng vẫn thấy trống rỗng, điều đó không có nghĩa bạn sai. Có thể đó chỉ là lời nhắc từ nội tâm rằng thành công thật sự không phải là đạt được thứ đẹp nhất trong mắt người khác, mà là tìm được con đường khiến bạn cảm thấy có ý nghĩa khi bước tiếp mỗi ngày. Và đây cũng có thể chính là điểm khởi đầu cho một hành trình sống thật hơn, sâu hơn và lành mạnh hơn.
Bạn có thể đặt lịch với các nhà tham vấn và trị liệu tâm lý nhiều kinh nghiệm của Văn phòng tâm lý Miền Hải Đăng TẠI ĐÂY.
Hoặc bạn còn bất kỳ thắc mắc, băn khoăn nào cần giải đáp, đừng ngần ngại nhắn tin cho Miền Hải Đăng qua zalo hoặc messenger nhé!
