Một trong những khó khăn lớn nhất của nhà tâm lý mới vào nghề không nằm ở “thiếu kỹ thuật”. Nhiều người đã học đủ mô hình, đủ lý thuyết, nhưng khi ngồi trước một thân chủ thật thì… đầu trống rỗng: không biết bắt đầu từ đâu, đi hướng nào, làm gì là “đúng”.
Đây không chỉ là cảm giác cá nhân. Những nghiên cứu về phát triển nghề mô tả rất rõ: giai đoạn mới vào nghề thường đi kèm mức độ mơ hồ cao, kéo theo lo âu hiệu suất, áp lực bị đánh giá, ranh giới cảm xúc chưa ổn và thiếu một “bản đồ” đủ gọn để ra quyết định trong ca (Skovholt và cộng sự; Rønnestad & Skovholt, 2003).
Tin tốt là: mơ hồ không phải dấu hiệu kém. Nó là dấu hiệu nhà tâm lý đang bước vào phần “thực” của nghề, nơi cần một khung làm việc đủ rõ, chứ không phải thêm 10 kỹ thuật mới.
Dưới đây là 5 điểm mơ hồ phổ biến nhất của nhà tâm lý mới vào nghề:
Vì sao nhà tâm lý mới vào nghề hay thấy “mơ hồ” dù đã học nhiều?
Vì tham vấn trị liệu không phải bài kiểm tra lý thuyết. Trong ca thật, thân chủ mang đến:
- Nhiều lớp vấn đề chồng lên nhau,
- Cảm xúc tác động trực tiếp lên bạn,
- Cà dữ liệu luôn thiếu (không bao giờ đủ để “chắc chắn 100%”).
Người mới thường bị kẹt ở chỗ: có quá nhiều cách hiểu nhưng chưa có cấu trúc nội tại để chọn. Kết quả là bạn cố làm “hoàn hảo”, và càng cố hoàn hảo càng dễ hoang mang, mơ hồ.
5 điểm mơ hồ trong thực hành tham vấn trị liệu
1) Mơ hồ mục tiêu: “Thân chủ muốn quá nhiều thứ, mình đi đâu trước?”
Thân chủ có thể nói: muốn tự tin hơn, bớt lo âu, đỡ căng thẳng, ngủ tốt, bớt overthinking, cải thiện mối quan hệ… Người mới dễ rơi vào tình trạng làm tất cả, nhưng cuối cùng không cái nào rõ ràng.
2) Mơ hồ cách hiểu vấn đề: “Nhiều lý thuyết trong đầu quá, mình chọn cái nào?”
Người mới hay tự hỏi: đây là lo âu? trầm cảm? sang chấn? kiểu gắn bó? niềm tin lõi? hay chỉ là stress? Sự “hỗn loạn giả thuyết” làm bạn mất phương hướng.
3) Mơ hồ tiến triển: “Mình thấy thân chủ đỡ, nhưng không chắc…”
Đây là điểm làm người mới thực hành tham vấn trị liệu mất tự tin nhất. Khi không biết thân chủ đang tiến triển thật hay chỉ phòng vệ, cố tỏ ra là tiến triển, cả hai dễ hụt hơi.
4) Mơ hồ vai trò: “Mình là người lắng nghe hay người hướng dẫn? Có phải cứu họ không?”
Người mới dễ bị kéo vào hai cực: hoặc chỉ lắng nghe rất lâu nhưng thiếu cấu trúc, hoặc giải thích quá nhiều để “làm đúng” mà thiếu lắng nghe.
5) Mơ hồ hiệu quả: “Thân chủ dừng đột ngột, mình không biết vì sao”
Khi mới thực hành nghề, người mới rất hay gặp phải tình trạng thân chủ ngừng đột ngột. Người mới thường tự đổ lỗi hoặc hoang mang: do mình kém? do không hợp? do mục tiêu sai? do liên minh trị liệu yếu .v.v mà không biết cụ thể do đâu.
Kết luận: Mơ hồ không đáng sợ, đáng sợ là làm việc mà không có khung
Nếu bạn là người mới hành nghề và thường xuyên thấy mơ hồ, điều đó không nói rằng bạn thiếu năng lực. Nó chỉ nói rằng bạn đang đứng ở giai đoạn nghề cần nhất một thứ: xây dựng một khung làm việc khoa học đủ rõ để ra quyết định. Một khung tốt giúp bạn, chốt mục tiêu rõ, hiểu vấn đề đủ gọn, nhìn thấy tiến triển, giữ vai trò vững, và đánh giá hiệu quả một cách công bằng.
Và quan trọng nhất: nếu bạn còn trăn trở về sự mơ hồ đó, thì chính sự trăn trở ấy là dấu hiệu rất mạnh của tính nghiêm túc và trách nhiệm nghề nghiệp – với thân chủ và với chính bạn.
Nếu bạn đang gặp các vấn đề khó khăn tâm lý, bạn có thể đặt lịch với các nhà tâm lý học nhiều kinh nghiệm của Văn phòng tâm lý Miền Hải Đăng TẠI ĐÂY.
Hoặc bạn còn bất kỳ thắc mắc, băn khoăn nào cần giải đáp, đừng ngần ngại nhắn tin cho Miền Hải Đăng qua zalo hoặc messenger nhé!
